Niels Swinkels, 25 jaar muzikale verbinder in Uden

Wie Niels Swinkels (45) spreekt, merkt al snel dat muziek voor hem nooit een doel op zich is geweest. Het gaat hem om wat er tussen mensen gebeurt. “Muziek is een middel om mensen bij elkaar te brengen”, zegt hij. “Of dat nou op een feest is, bij de Liederentafel of zelfs bij een uitvaart. Het gaat erom dat mensen zich gezien voelen.” Die gedachte vormt een rode draad door zijn leven, zowel op het podium als in zijn werk als onderwijsassistent bij Kindcentrum Florent in Uden.

De Liederentafel voelt voor Swinkels bijna als een langdurige relatie. “Ik zei laatst gekscherend: het is net een zilveren huwelijk”, lacht hij. “Je bent trouw aan elkaar, in lief en leed.” Dat lief en leed is geen loze frase. In 25 jaar tijd zag hij bezoekers elkaar ontmoeten, verliefd worden, samen oud worden – en soms ook afscheid nemen. “We hebben meerdere keren meegemaakt dat mensen die altijd kwamen, overleden. Dan vraagt de familie of we nog één keer hun favoriete liedje willen spelen. Dat raakt me.” Het verklaart ook waarom Swinkels zijn publiek zo goed kent. “Veel mensen ken ik bij naam, en zij kennen mij. Dat maakt het persoonlijk.” Die nabijheid is volgens hem de kracht van de Liederentafel: laagdrempelig, herkenbaar en nooit afstandelijk. “Het is geen concert waar iedereen stil moet zijn. Het is samen zingen, praten, dansen. Gewoon gezellig.”

Een belangrijke rol in het muzikale leven van Niels Swinkels speelde Gerard Dortmans, die samen met Riky Beks in 1998 aan de wieg stond van de Liederentafel in Uden. “Hij was niet mijn echte opa, maar wel mijn muzikale opa”, vertelt Swinkels. “Hij stond vierkant achter mij. ‘Heb vertrouwen jongen, dat kun jij’, zei hij altijd.” Het praten met het publiek, het durven improviseren en het meenemen van mensen leerde Niels van hem. Het verlies van Gerard tijdens de coronaperiode kwam hard aan, maar bracht ook creatieve inspiratie. Swinkels organiseerde een bijzonder paasconcert vanuit de kerktoren van de Petruskerk, midden in de lockdownperiode. “Mensen zaten thuis op hun balkon of oprit te luisteren. In die toren voelde alsof Gerard er toch bij was.” Het typeert zijn manier van werken: zoeken naar verbinding, juist op momenten waarop die niet vanzelfsprekend is.

Swinkels omschrijft zijn stijl als eenvoudig en laagdrempelig. “Het is geen conservatoriummuziek. Ik wil dat mensen denken: het is oké, het is gezellig.” Hij leest de zaal, past zijn tempo aan en bouwt zijn optredens rustig op. “Niet meteen alles geven. Eerst ruimte laten om te praten, later samen zingen.” Wat hij vooral níet wil, is opdringen. “Als mensen alleen willen buurten, is dat ook prima.” Zijn favoriete momenten? “Als jong en oud samen zingen. Dan zie je opa’s en oma’s met natte ogen, en kinderen die meedoen. Dát is waarom ik dit doe.” Hij zegt het zonder grote woorden, maar met overtuiging.

Ook op school draait het voor Swinkels om sfeer en veiligheid. Als onderwijsassistent werkt hij vooral met kinderen. “Mijn werk is mijn hobby”, zegt hij. “Ik sta de hele dag tussen de kinderen. Dat geeft energie.” Muziek gebruikt hij ook daar als hulpmiddel. “Een liedje kan de sfeer in de klas meteen veranderen.” Met 25 jaar Liederentafel kijkt Swinkels niet zozeer achterom, maar vooruit. Grote plannen heeft hij niet nodig. “Als mensen blijven zeggen: ‘Het was gezellig’, dan ben ik tevreden.” En dat lijkt, gezien de volle zaal in Eigen Herd, voorlopig nog wel goed te zitten.